Kranten stonden er eind augustus vol mee: het populaire kledingmerk Zara werd aangeklaagd door het Braziliaanse Ministerie van Arbeid, voor onmenselijke arbeidsomstandigheden. De aanleiding was dat een Braziliaanse leverancier de productie onder uitbesteed had aan een naaiatelier waar werknemers 14 uur per dag moesten werken op een onhygiënische werkplek. Volgens de kranten was er ook sprake van gedwongen arbeid. Het is een van de weinige bekende gevallen waar het bedrijf juridisch verantwoordelijk wordt gehouden voor de arbeidsomstandigheden bij leveranciers.

Twee weken na deze verontrustende persberichten plaatste Inditex, moederbedrijf van Zara, een bericht op haar website waarin scherpere maatregelen staan beschreven voor de kledingproductie in Brazilië. Mede op basis hiervan kon Inditex eind december 2011 een schikking treffen met de Bra ziliaanse aanklagers. Van de geëiste 10,7 miljoen dollar gingen de Brazilianen akkoord met een schikking van 1,8 miljoen dollar, om zo verdere slepende juridische procedures te voorkomen.

Toch scoort Zara redelijk goed?
In het rankingsysteem van Rank a Brand wordt ieder merk beoordeeld op klimaat, milieu en arbeidsomstandigheden. Bij de modemerken worden 16 vragen gesteld, hiervan zijn 4 vragen gericht op klimaat, 4 vragen gericht op milieu en maar liefs 8 vragen gericht op arbeidsomstandigheden. Dit betekent dat de arbeidsvoorwaarden van modemerken net zo zwaar wegen als de criteria van klimaat en milieu bij elkaar.

Zara scoort in totaal 9/16 punten, een bovengemiddeld resultaat. Dit hebben zij met name te danken aan de 7/8 gehaalde punten voor arbeidsomstandigheden.

Wellicht denk je nu: dat is raar?! Rank a Brand stelt verschillende criteria op het gebied van arbeidsomstandigheden. Hoe is het dan mogelijk dat Zara hier een bovengemiddelde score op behaalt? Hoe werkt dat rankingsysteem van Rank a Brand eigelijk?

Allereerst is het belangrijk te melden dat alle gebruikte informatie publiekelijk beschikbaar moet zijn. Dit houdt in dat wij alleen informatie meenemen in de rankings mits dit duidelijk vermeld staat op de website van het merk (bijvoorbeeld Zara) of op de website van de merkhouder (bijvoorbeeld Inditex). Waarom wij geen enquêtes sturen? Wij vinden dat informatie over het Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) van merken beschikbaar moet zijn voor consumenten zodat er bewustere keuzes gemaakt kunnen worden. Het belang van bewustere keuzes legde Koningin Beatrix onlangs nog haarfijn uit.

Neemt Rank a Brand alle publiekelijk beschikbare informatie, zoals het uitgebreide rapport van Inditex dan klakkeloos over? Moedigen wij greenwashing – het vertellen van mooie schijnverhaaltjes vertellen om beter over te komen op consument en investeerders – dan aan? Nee! De 16 vragen zijn gericht op criteria gebaseerd op het huidige beleid, concrete toekomstplannen en behaalde resultaten.

Verifiëren van informatie
Een belangrijk aspect is dat we waar mogelijk deze informatie verifiëren. Gelukkig maken veel organisaties zich wereldwijd hard voor betere arbeidsomstandigheden. Verschillende grote organisaties richten zich op het controleren van de naleving van opgestelde gedragscodes. Vanuit Rank a Brand is het praktisch gezien onmogelijk om al deze checks zelf uit te voeren, dit zou immers betekenen dat wij duizenden fabrieken en naaiateliers moeten bezoeken. Daarom baseren wij ons dankbaar op de initiatieven waarvan bekend is dat zij een degelijk te werk gaan.

Het initiatief waar Inditex lid van is, heet het Ethical Trading Initiative (ETI) dat is gebaseerd op de arbeidsrechten van de International Labour Organisation (ILO). Binnen het ETI hebben onafhankelijke NGO’s een bepalende stem en zijn mede verantwoordelijk voor de aanpak. Deze organisaties kunnen hier dus ook aangesproken worden op misstanden die worden gevonden in de productieketens. Hierdoor vertrouwen wij erop dat de door Inditex opgestelde gedragscode voor arbeidsomstandigheden toepast en dat dit gecontroleerd wordt, en dat er een solide basis bestaat om problemen op te lossen. Daardoor verdient het bedrijf de punten.

Uit deze zaak met Zara blijkt helaas ook maar weer dat geen enkel controlesysteem of keurmerk waterdicht is. Verre van zelfs. Daar schreven we ook al eerder over. Goede werkomstandigheden, zoals een maximale werkweek inclusief betaald overwerk van 60 uur met een leefbaar loon en vakbondsvrijheid zijn nog lang geen norm in de meeste productielanden. Initiatieven zoals het Ethical Trading Initiative zijn dan ook broodnodig om hier verbeteringen in aan te brengen. Ook een bewuste consument en initiatieven die de consument hiermee helpen, zorgen voor een stap in de goede richting.